Ration Card New Rules 2026: शिधापत्रिका (रेशन कार्ड) धारकांसाठी एक अत्यंत महत्त्वाची बातमी समोर आली आहे. राज्य सरकारने सार्वजनिक वितरण प्रणालीमध्ये पारदर्शकता आणण्यासाठी आणि खऱ्या गरजूंपर्यंत लाभ पोहोचवण्यासाठी नियमावलीत मोठे बदल केले आहेत. या नवीन मोहिमेअंतर्गत राज्यातील हजारो अपात्र शिधापत्रिकाधारकांचा धान्य पुरवठा आता कायमस्वरूपी बंद करण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे. प्रामुख्याने केशरी आणि पिवळ्या रेशन कार्डधारकांच्या तपासणीवर सरकारने भर दिला आहे.
रेशन कार्ड छाननी मोहिमेचा उद्देश
स्वस्त धान्य दुकानातून मिळणारे धान्य हे आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकांसाठी असते. मात्र, अनेक ठिकाणी अपात्र व्यक्ती किंवा सधन कुटुंबे या योजनेचा लाभ घेत असल्याचे सरकारच्या निदर्शनास आले आहे. ही अनियमितता रोखण्यासाठी प्रशासनाने राज्यभरात रेशन कार्डांची सखोल छाननी सुरू केली आहे. ज्या कार्डधारकांकडे उत्पन्नाची साधने जास्त आहेत किंवा जे नियमांचे उल्लंघन करत आहेत, अशांची नावे रेशन यादीतून वगळली जात आहेत. एकट्या कोल्हापूर जिल्ह्यातून सुमारे 20 हजारांहून अधिक ग्राहकांचे रेशन या प्रक्रियेत बंद करण्यात आले आहे.
या तीन श्रेणीतील लोकांचे रेशन होणार बंद
सरकारने निश्चित केलेल्या निकषांनुसार, खालील प्रवर्गातील लोकांचा रेशन पुरवठा तातडीने थांबवण्यात येत आहे:
• शासकीय कर्मचारी: सरकारी सेवेत कार्यरत असूनही जे नागरिक पिवळ्या किंवा केशरी रेशन कार्डावर सवलतीच्या दरातील धान्य घेत आहेत, अशांचे लाभ बंद केले जात आहेत.
• सलग सहा महिने धान्य न घेणारे: ज्या लाभधारकांनी मागील सहा महिन्यांपासून रेशन दुकानातून एकदाही धान्य उचललेले नाही, त्यांना धान्याची गरज नाही असे गृहीत धरून त्यांची नावे बाद केली जात आहेत.
• मयत व्यक्तींची नावे: कुटुंबातील सदस्य मृत झाले असूनही त्यांची नावे अद्याप रेशन कार्डवर तशीच आहेत. अशा मृत व्यक्तींच्या नावावर उचलले जाणारे धान्य आता बंद करण्यात आले आहे.
नाव चुकून रद्द झाले असल्यास काय करावे?
जर एखादा नागरिक खरोखरच पात्र असेल आणि त्याचे नाव चुकून यादीतून वगळले गेले असेल, तर त्यांना घाबरून जाण्याची आवश्यकता नाही. अशा नागरिकांसाठी प्रशासनाने अपीलाची सोय उपलब्ध करून दिली आहे.
1. संबंधित नागरिकांनी आवश्यक कागदपत्रांसह आपल्या तहसील कार्यालयात किंवा पुरवठा विभागात अर्ज करावा.
2. संबंधित अधिकारी तुमच्या अर्जाची आणि सामाजिक-आर्थिक परिस्थितीची पुन्हा पडताळणी करतील.
3. जर तुम्ही सरकारी निकषांमध्ये पात्र ठरलात, तर तुमचा धान्य पुरवठा पुन्हा पूर्ववत सुरू केला जाईल.
गरजूंच्या हक्कासाठी उचललेले पाऊल
सरकारच्या या निर्णयामुळे रेशन व्यवस्थेतील काळाबाजार आणि गैरप्रकारांना आळा बसणार आहे. अपात्र लोकांना या प्रणालीतून बाहेर काढल्यामुळे वाचलेले धान्य खऱ्या अर्थाने गरीब आणि गरजू कुटुंबांपर्यंत पोहोचण्यास मदत होईल. नागरिकांनी आपले रेशन कार्ड आधार कार्डशी लिंक करून घेणे आणि आपली माहिती अद्ययावत ठेवणे आता अनिवार्य झाले आहे.
‘वन नेशन वन रेशन कार्ड’ (ONORC) आणि रेशन वितरणाशी संबंधित नागरिकांचे प्रश्न (FAQ)
Q. मी दुसऱ्या राज्यात रेशन कसे मिळवू शकतो?
जर तुम्ही नोकरी किंवा व्यवसायानिमित्त तुमच्या मूळ राज्याबाहेर राहत असाल, तर तुम्हाला नवीन रेशन कार्ड काढण्याची गरज नाही. ‘वन नेशन वन रेशन कार्ड’ योजनेअंतर्गत, तुम्ही तुमच्या सध्याच्या आधार कार्डचा वापर करून कोणत्याही राज्यातील स्वस्त धान्य दुकानात जाऊ शकता. तिथे ई-पॉस (e-PoS) मशीनवर बायोमेट्रिक प्रमाणीकरण (अंगठ्याचा ठसा) केल्यानंतर तुम्हाला तुमच्या हक्काचे धान्य दिले जाते.
Q. कुटुंबातील अर्धे लोक गावी, आणि अर्धे शहरात असतील तर रेशन कसे मिळेल?
या योजनेची सर्वात मोठी सोय म्हणजे ‘अंशतः रेशन’ घेण्याची सुविधा. जर कुटुंबातील काही सदस्य शहरात आणि काही सदस्य मूळ गावी राहत असतील, तर शहरात राहणारा सदस्य त्याच्या वाट्याचे धान्य तिथे घेऊ शकतो आणि उर्वरित सदस्यांच्या वाट्याचे धान्य मूळ गावच्या रेशन दुकानातून घेता येते. यामुळे स्थलांतरित कामगारांच्या कुटुंबाची अन्नाची सोय विनाअडथळा सुरू राहते.
Q. दुसऱ्या जिल्ह्यातील रेशन दुकानात धान्य मिळत नसेल तर काय करावे?
काही वेळा तांत्रिक कारणांमुळे किंवा दुकानदाराच्या माहितीअभावी धान्य नाकारले जाऊ शकते. अशा परिस्थितीत, तुम्ही केंद्र सरकारच्या ‘मेरा रेशन’ (Mera Ration) ॲपवर तक्रार नोंदवू शकता किंवा राज्य सरकारच्या रेशन हेल्पलाईन क्रमांकावर संपर्क साधू शकता. तसेच, तुमचे रेशन कार्ड आधारशी लिंक असल्याची खात्री करून घ्या, कारण आधार लिंक नसल्यास पोर्टेबिलिटीचा लाभ घेता येत नाही.
Q. रेशन पोर्टेबिलिटीसाठी काही जादा शुल्क द्यावे लागते का?
नाही, रेशन पोर्टेबिलिटीची सुविधा पूर्णपणे मोफत आहे. ज्या दराने तुम्हाला तुमच्या मूळ गावी धान्य मिळते (उदा. ₹2 किंवा ₹3 किलो), त्याच दराने तुम्हाला देशात इतरत्र कोठेही धान्य मिळण्याचा अधिकार आहे. रेशन दुकानदाराने जादा पैशांची मागणी केल्यास तुम्ही त्याविरुद्ध वरिष्ठ पुरवठा अधिकार्यांकडे तक्रार करू शकता.
Q. रेशन कार्ड पोर्टेबिलिटीसाठी ई-केवायसी करणे का गरजेचे आहे?
दुसऱ्या राज्यात किंवा जिल्ह्यात धान्य मिळवण्यासाठी तुमची ओळख पटवणे आवश्यक असते. ई-केवायसी प्रक्रिया पूर्ण केल्यामुळे तुमचा बायोमेट्रिक डेटा (अंगठ्याचे ठसे) सरकारी सर्व्हरवर अपडेट होतो. जोपर्यंत तुमचा हा डेटा अपडेट नसतो, तोपर्यंत दुसऱ्या ठिकाणचे ई-पॉस मशीन तुमची ओळख पटवू शकत नाही, परिणामी तुम्हाला धान्य मिळण्यात अडचण येऊ शकते.
रेशन तक्रार आणि मदतीसाठी टोल-फ्री क्रमांक
• नॅशनल हेल्पलाईन नंबर (National Helpline): 1967
• महाराष्ट्र राज्य रेशन हेल्पलाईन: 1800-22-4950
टीप: रेशन दुकानदार धान्य नाकारत असल्यास किंवा जादा पैशांची मागणी करत असल्यास तात्काळ 1800-22-4950 या टोल-फ्री क्रमांकावर तक्रार नोंदवा.
हे देखील वाचा: ‘ही’ 5 कागदपत्रे असतील तर घरकुल योजनेतून नक्कीच मिळेल हक्काचं घर; पहा अर्जाची सोपी प्रक्रिया