essential government cards in india: आजच्या डिजिटल युगात केंद्र आणि राज्य सरकारने सर्वसामान्य नागरिक, शेतकरी, कष्टकरी आणि कामगारांच्या कल्याणासाठी अनेक महत्त्वाच्या योजना सुरू केल्या आहेत. या योजनांचा थेट आणि सुलभ लाभ घेण्यासाठी शासनाने काही डिजिटल ओळखपत्रे (Cards) उपलब्ध करून दिली आहेत.
यामध्ये आभा कार्ड (ABHA Card), आयुष्मान भारत गोल्डन कार्ड (Ayushman Bharat Card) आणि ई-श्रम कार्ड (e-Shram Card) यांचा प्रामुख्याने समावेश होतो. अनेक नागरिकांना या तिन्ही कार्ड्सचे नेमके फायदे काय आहेत आणि ती कशी काढावीत, याची पुरेशी माहिती नसते. या लेखात आपण या तिन्ही महत्त्वाच्या शासकीय कार्ड्सची सविस्तर माहिती, त्यांचे फायदे आणि अर्ज करण्यासाठी लागणारी कागदपत्रे जाणून घेणार आहोत.
१. आभा कार्ड (ABHA Card / डिजिटल हेल्थ कार्ड)
आभा कार्ड म्हणजे काय?
‘आभा’ (ABHA) म्हणजे Ayushman Bharat Health Account. याला सामान्य भाषेत ‘डिजिटल हेल्थ कार्ड’ असेही म्हटले जाते. भारत सरकारच्या राष्ट्रीय आरोग्य प्राधिकरणाद्वारे (National Health Authority) हे कार्ड जारी केले जाते. यामध्ये प्रत्येक नागरिकाला १४ अंकी एक युनिक हेल्थ आयडी (Health ID) नंबर दिला जातो.
आभा कार्डचे प्रमुख फायदे:
- सर्व वैद्यकीय माहिती एकाच ठिकाणी: या कार्डचा सर्वात मोठा फायदा असा आहे की, तुमच्या सर्व आजारांची, वैद्यकीय तपासण्यांची (Reports), औषधोपचारांची आणि निदानाची माहिती तुमच्या आभा खात्यावर ऑनलाइन सुरक्षित सेव्ह राहते.
- कागदपत्रांची फाईल बाळगण्याची गरज नाही: तुम्ही देशातील कोणत्याही रुग्णालयात उपचारासाठी गेल्यास, जुन्या कागदपत्रांची जड फाईल सोबत नेण्याची गरज भासत नाही. फक्त तुमचा आभा नंबर दिल्यास डॉक्टर तुमच्या संमतीने तुमचा जुना वैद्यकीय इतिहास (Medical History) कम्प्युटरवर पाहू शकतात.
- वेळ आणि पैशांची बचत: जुने रिपोर्ट्स हरवण्याची भीती नसते, त्यामुळे पुन्हा-पुन्हा तेच वैद्यकीय टेस्ट करण्याचा अतिरिक्त खर्च वाचतो.
अधिकृत संकेतस्थळ: abha.abdm.gov.in
आभा कार्ड काढण्यासाठी लागणारी कागदपत्रे:
- अर्जदाराचे आधार कार्ड.
- आधार कार्डशी लिंक असलेला सक्रिय मोबाईल नंबर (OTP पडताळणीसाठी).
२. आयुष्मान भारत कार्ड (Ayushman Bharat Golden Card)
आयुष्मान भारत कार्ड म्हणजे काय?
आरोग्य क्षेत्रातील ही जगातील अत्यंत महत्त्वाची सरकारी विमा योजना आहे. आता महाराष्ट्र शासनाची ‘महात्मा ज्योतिराव फुले जन आरोग्य योजना’ आणि केंद्र शासनाची ‘प्रधानमंत्री जन आरोग्य योजना’ एकत्रित करण्यात आली आहे. त्यामुळे आता राज्यातील पात्र नागरिकांना आणि कुटुंबांना याचा मोठा फायदा मिळणार आहे.
आयुष्मान भारत कार्डचे प्रमुख फायदे:
- ५ लाख रुपयांपर्यंत मोफत उपचार: या कार्डच्या माध्यमातून प्रत्येक पात्र कुटुंबाला प्रतिवर्ष ५ लाख रुपयांपर्यंतचे महागडे वैद्यकीय उपचार पूर्णपणे मोफत मिळतात.
- हजारो रुग्णालयांत सुविधा: राज्य आणि केंद्र सरकारच्या सूचीमधील (Empanelled) हजारो सरकारी व नामांकित खासगी रुग्णालयांमध्ये कॅशलेस उपचार घेता येतात.
- गंभीर आजारांचा समावेश: हृदयविकार, किडनीचे आजार, कर्करोग (कॅन्सर), अपघात आणि मोठ्या शस्त्रक्रिया यांसारख्या गंभीर आजारांचा खर्च याद्वारे सरकार उचलते.
अधिकृत संकेतस्थळ: beneficiary.nha.gov.in
आयुष्मान भारत कार्ड काढण्यासाठी लागणारी कागदपत्रे:
- अर्जदाराचे आधार कार्ड.
- आधार कार्डशी लिंक असलेला मोबाईल नंबर.
- कुटुंबाचे रेशन कार्ड (शिधापत्रिका).
- टीप: ई-केवायसी (e-KYC) आणि लाइव्ह फोटो काढण्यासाठी लाभार्थी व्यक्तीने स्वतः केंद्रावर उपस्थित राहणे आवश्यक आहे.
३. ई-श्रम कार्ड (e-Shram Card / असंघटित कामगार कार्ड)
ई-श्रम कार्ड म्हणजे काय?
देशातील असंघटित क्षेत्रात काम करणाऱ्या कोट्यवधी कष्टकरी, मजूर आणि कामगारांची अधिकृत नोंदणी व्हावी यासाठी केंद्र सरकारने ई-श्रम पोर्टल सुरू केले आहे. या अंतर्गत पात्र कामगारांना १२ अंकी युनिव्हर्सल अकाउंट नंबर (UAN) असलेले ई-श्रम कार्ड दिले जाते.
ई-श्रम कार्ड काढण्यासाठी कोण पात्र आहे?
- वय १६ ते ५९ वर्षे दरम्यान असलेला कोणताही असंघटित कामगार हे कार्ड काढू शकतो.
- यामध्ये शेतमजूर, बांधकाम कामगार, घरकाम करणाऱ्या महिला, रिक्षाचालक, भाजीपाला विक्रेते, सुतार, लोहार, टेलर आणि लहान दुकानदार यांचा समावेश होतो. (आयकर भरणारे आणि EPFO/ESIC चे सदस्य या योजनेसाठी पात्र ठरत नाहीत.)
ई-श्रम कार्डचे प्रमुख फायदे:
- २ लाख रुपयांचे विमा कवच: ई-श्रम कार्डधारक कामगाराचा अपघाती मृत्यू झाल्यास किंवा कायमचे अपंगत्व आल्यास शासनाकडून २ लाख रुपयांपर्यंतचे अपघाती विमा कवच मिळते. आंशिक अपंगत्व आल्यास १ लाख रुपयांची मदत मिळते.
- शासकीय योजनांचा थेट लाभ: भविष्यात सरकारकडून कामगारांसाठी जाहीर होणाऱ्या आर्थिक मदतीचा व पेन्शन योजनांचा लाभ थेट बँक खात्यात जमा होतो.
- देशभर वैध ओळखपत्र: हे कार्ड संपूर्ण भारतभरात वैध असून स्थलांतरित कामगारांना याचा मोठा फायदा होतो.
अधिकृत संकेतस्थळ: eshram.gov.in
ई-श्रम कार्ड काढण्यासाठी लागणारी कागदपत्रे:
- कामगाराचे आधार कार्ड.
- बँक पासबुक (बँक खाते क्रमांक आणि IFSC कोडसाठी).
- आधारशी लिंक असलेला मोबाईल नंबर.
ही तिन्ही कार्ड्स कुठे आणि कशी काढावीत?
तुम्ही तुमच्या गावातील किंवा जवळच्या CSC केंद्रावर (आपले सरकार सेवा केंद्र / महा-ई-सेवा केंद्र) जाऊन आभा कार्ड, आयुष्मान भारत कार्ड आणि ई-श्रम कार्ड नवीन काढू शकता. तसेच, तुमचे कार्ड हरवले किंवा खराब झाले असल्यास, आधार नंबर आणि ओटीपीच्या मदतीने नवीन पीव्हीसी (PVC) कार्ड पुन्हा प्रिंट करून मिळवू शकता.
निष्कर्ष
आरोग्याची सुरक्षितता आणि भविष्यातील आर्थिक आधार मिळवण्यासाठी आभा कार्ड, आयुष्मान भारत कार्ड आणि ई-श्रम कार्ड ही तिन्ही ओळखपत्रे प्रत्येक कुटुंबाकडे असणे अत्यंत गरजेचे आहे. आजच आवश्यक कागदपत्रे घेऊन जवळच्या आपले सरकार सेवा केंद्राला भेट द्या आणि या योजनांचा लाभ घ्या. ही मोलाची माहिती आपल्या मित्रपरिवाराशी आणि गरजू नागरिकांपर्यंत नक्की शेअर करा!
हे देखील वाचा: बांधकाम कामगारांना 10 वस्तूंचा मोफत संच; लाभ कसा मिळवावा? वाचा सविस्तर