प्रत्येकाचे स्वतःच्या हक्काच्या घराचे स्वप्न पूर्ण करण्यासाठी केंद्र सरकारने घरकुल योजना (Gharkul Yojana) प्रभावीपणे राबवण्यास सुरुवात केली आहे. सन 2026 मध्ये या योजनेच्या स्वरूपात काही महत्त्वाचे बदल करण्यात आले असून, पात्र लाभार्थ्यांना आता अधिक आर्थिक मदत दिली जात आहे. जर तुम्ही अद्याप या योजनेचा लाभ घेतला नसेल, तर घरकुल योजना (Gharkul Yojana 2026) ही तुमच्यासाठी एक सुवर्णसंधी आहे. या लेखात आपण योजनेची व्याप्ती, पात्रता आणि अर्जाच्या प्रक्रियेबद्दल सविस्तर माहिती घेणार आहोत.
घरकुल योजना काय आहे? (What is Gharkul Yojana?)
घरकुल योजना (Gharkul Yojana) ही केंद्र आणि राज्य सरकारची एक संयुक्त महत्त्वाकांक्षी योजना आहे, ज्याचा मुख्य उद्देश आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटक (EWS) आणि कमी उत्पन्न गटातील (LIG) कुटुंबांना पक्के घर उपलब्ध करून देणे हा आहे. या योजनेला राष्ट्रीय स्तरावर प्रधानमंत्री आवास योजना (Pradhan Mantri Awas Yojana – PMAY) म्हणून ओळखले जाते. ग्रामीण भागात याला पीएम आवास ग्रामीण (PMAY-G) आणि शहरी भागात पीएम आवास शहरी (PMAY-U) असे संबोधले जाते.
2026 पर्यंत देशातील प्रत्येक बेघर कुटुंबाला हक्काचे घर देण्याचे उद्दिष्ट सरकारने ठेवले आहे. या योजनेअंतर्गत लाभार्थ्यांना थेट त्यांच्या बँक खात्यात अनुदानाची रक्कम (Subsidy) जमा केली जाते. या योजनेमुळे केवळ निवारा मिळत नाही, तर त्यासोबतच शौचालय, वीज जोडणी आणि उज्ज्वला योजनेअंतर्गत गॅस जोडणी यांसारख्या सुविधांचा लाभही दिला जातो. घरकुल योजना (Gharkul Yojana) ही खऱ्या अर्थाने गरिबांच्या जीवनात स्थैर्य आणणारी योजना ठरत आहे.
प्रधानमंत्री आवास योजना ग्रामीण 2026 (PMAY-G 2026)
प्रधानमंत्री आवास योजना ग्रामीण (Pradhan Mantri Awas Yojana Gramin) ही विशेषतः खेडेगावात राहणाऱ्या लोकांसाठी डिझाइन करण्यात आली आहे. ज्या कुटुंबांकडे स्वतःचे पक्के घर नाही किंवा जे लोक कच्च्या घरात (Kutcha House) राहतात, त्यांना या योजनेअंतर्गत प्राधान्य दिले जाते. 2026 च्या नवीन नियमांनुसार, ग्रामीण भागातील घरांच्या बांधकामासाठी मिळणाऱ्या निधीमध्ये वाढ प्रस्तावित आहे.
ग्रामीण भागात घर बांधण्यासाठी सध्या 1.20 लाख ते 1.30 लाख रुपयांचे थेट अनुदान दिले जाते. याव्यतिरिक्त, मनरेगा (MGNREGA) अंतर्गत अकुशल मजुरी म्हणून सुमारे 18,000 ते 20,000 रुपये अतिरिक्त मिळतात. तसेच, स्वच्छ भारत मिशन अंतर्गत शौचालय बांधण्यासाठी 12,000 रुपयांची स्वतंत्र तरतूद असते. अशा प्रकारे, प्रधानमंत्री आवास योजना ग्रामीण (PMAY Gramin) मधील लाभार्थ्याला एकूण दीड लाख रुपयांपेक्षा जास्त फायदा होतो.
घरकुल योजना 2026 साठी आवश्यक पात्रता (Eligibility Criteria)
कोणत्याही शासकीय योजनेचा लाभ घेण्यासाठी काही निकष पूर्ण करणे आवश्यक असते. घरकुल योजना पात्रता (Gharkul Yojana Eligibility) खालीलप्रमाणे आहे:
| पात्रतेचे निकष | तपशील |
|---|---|
| रहिवासी | अर्जदार भारताचा आणि संबंधित राज्याचा कायमस्वरूपी रहिवासी असावा. |
| घराची स्थिती | अर्जदाराच्या नावावर किंवा कुटुंबातील कोणत्याही सदस्याच्या नावावर देशात कुठेही पक्के घर नसावे. |
| उत्पन्न मर्यादा | कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकाच्या (EWS) मर्यादेत असावे. |
| प्रवर्ग | अनुसूचित जाती (SC), अनुसूचित जमाती (ST), आणि अल्पसंख्याक प्रवर्गातील व्यक्तींना प्राधान्य. |
| इतर अटी | अर्जदाराकडे स्वतःची जमीन किंवा कच्च्या घराची जागा असणे आवश्यक आहे. |
घरकुल योजना (Gharkul Yojana) अंतर्गत लाभ मिळवण्यासाठी अर्जदाराचे नाव 2011 च्या आर्थिक व जातिनिहाय जनगणनेच्या (SECC 2011) डेटाबेसमध्ये असणे आवश्यक आहे किंवा सरकारने वेळोवेळी घेतलेल्या नवीन सर्वेक्षणात (Awas Plus) त्यांचे नाव समाविष्ट असणे गरजेचे आहे. जर तुमच्याकडे चारचाकी वाहन असेल किंवा कुटुंबातील कोणी सरकारी नोकरीत (Government Job) असेल, तर तुम्हाला या योजनेचा लाभ घेता येत नाही.
आवश्यक कागदपत्रे (Documents Required for Gharkul Yojana)
योजनेसाठी ऑनलाईन अर्ज (Online Application) करताना किंवा ग्रामपंचायतीत कागदपत्रे जमा करताना खालील कागदपत्रे (Documents) तयार असणे अत्यंत आवश्यक आहे:
- आधार कार्ड (Aadhaar Card): कुटुंबातील सर्व सदस्यांचे आधार कार्ड अनिवार्य आहे.
- मतदान कार्ड (Voter ID Card): ओळखीचा पुरावा म्हणून आवश्यक.
- बँक पासबुक (Bank Passbook): अनुदान थेट खात्यात जमा करण्यासाठी बँक खाते आधारशी लिंक असावे.
- उत्पन्नाचा दाखला (Income Certificate): सक्षम प्राधिकाऱ्याने दिलेला चालू वर्षाचा दाखला.
- जातीचा दाखला (Caste Certificate): राखीव प्रवर्गातील लाभार्थ्यांसाठी.
- जागेचा उतारा (7/12 Extract or Property Card): जिथे घर बांधायचे आहे त्या जागेचा अधिकृत पुरावा.
- मनरेगा जॉब कार्ड (MGNREGA Job Card): मजुरीचा लाभ घेण्यासाठी.
- मोबाईल नंबर (Mobile Number): अर्जाच्या स्थितीबद्दल अपडेट्स मिळवण्यासाठी.
घरकुल योजना 2026 साठी ऑनलाईन अर्ज कसा करावा? (How to Apply Online)
घरकुल योजना ऑनलाईन अर्ज (Gharkul Yojana Online Apply) करण्याची प्रक्रिया आता अत्यंत सोपी आणि पारदर्शक झाली आहे. लाभार्थी स्वतः किंवा सीएससी (CSC) केंद्राच्या माध्यमातून अर्ज करू शकतात. ग्रामीण भागासाठी बहुतांश वेळा ग्रामसेवकांमार्फत ‘आवास प्लस’ (Awas Plus) ॲपद्वारे सर्वेक्षण केले जाते, तर शहरी भागातील नागरिक अधिकृत पोर्टलवरून अर्ज करू शकतात.
अर्ज करण्याची स्टेप-बाय-स्टेप प्रक्रिया (Step-by-Step Process):
1. सर्वात आधी प्रधानमंत्री आवास योजनेच्या अधिकृत वेबसाईटवर (Official Website) भेट द्या. येथे क्लिक करा
2. मुख्य पृष्ठावर ‘Citizen Assessment’ या पर्यायावर क्लिक करा.
3. जर तुम्ही शहरी भागात राहत असाल, तर ‘Apply Online’ निवडा आणि तुमचा आधार क्रमांक प्रविष्ट करा.
4. आधार पडताळणी झाल्यानंतर एक विस्तृत अर्ज उघडेल. त्यामध्ये तुमचे नाव, पत्ता, कुटुंबाचे उत्पन्न आणि बँक खात्याचा तपशील अचूक भरा.
5. सर्व माहिती भरल्यानंतर आवश्यक कागदपत्रे स्कॅन करून अपलोड करा.
6. शेवटी ‘Submit’ बटणावर क्लिक करा आणि प्राप्त झालेला ॲप्लिकेशन आयडी (Application ID) जतन करून ठेवा.
घरकुल योजना (Gharkul Yojana) साठी अर्ज केल्यानंतर, स्थानिक प्रशासनाकडून तुमच्या अर्जाची आणि जागेची प्रत्यक्ष पाहणी (Physical Verification) केली जाते. सर्व माहिती योग्य आढळल्यास, तुमचा अर्ज मंजूर करून तुम्हाला मंजुरी पत्र (Sanction Letter) दिले जाते.
घरकुल योजना नवीन यादी 2026 कशी तपासायची? (Check Gharkul Yojana New List)
अनेकदा नागरिक अर्ज करतात, पण त्यांचे नाव यादीत आले आहे की नाही हे त्यांना समजत नाही. घरकुल योजना नवीन यादी (Gharkul Yojana New List 2026) पाहण्यासाठी तुम्हाला खालीलप्रमाणे कृती करावी लागेल:
- पायरी 1: ‘PMAY-G’ च्या अधिकृत पोर्टलला भेट द्या.
- पायरी 2: ‘Awaassoft’ टॅबवर जाऊन ‘Report’ पर्यायावर क्लिक करा.
- पायरी 3: तिथे ‘Social Audit Reports’ अंतर्गत ‘Beneficiary details for verification’ निवडा.
- पायरी 4: आता तुमचे राज्य, जिल्हा, तालुका आणि ग्रामपंचायत निवडा.
- पायरी 5: वर्ष 2025-26 निवडा आणि ‘Submit’ करा.
- पायरी 6: तुमच्या समोर गावाची संपूर्ण घरकुल यादी (Gharkul List) दिसेल, जी तुम्ही PDF स्वरूपात डाऊनलोड करू शकता.
या यादीमध्ये ज्या लाभार्थ्यांची नावे आहेत, त्यांनाच घराचा पहिला हप्ता (First Installment) मिळतो. जर तुमचे नाव यादीत नसेल, तर तुम्ही तुमच्या ग्रामपंचायतीमध्ये विचारणा करू शकता.
घरकुल योजनेचे हप्ते आणि निधी वितरण (Funds and Installments)
घरकुल योजना (Gharkul Yojana) अंतर्गत मिळणारी रक्कम ही टप्प्याटप्प्याने दिली जाते. हे पैसे थेट लाभार्थ्याच्या आधार लिंक असलेल्या बँक खात्यात (DBT – Direct Benefit Transfer) जमा होतात. निधी वितरणाचे टप्पे साधारणपणे खालीलप्रमाणे असतात:
| हप्ता क्र. | टप्पा (Stage of Construction) | मिळणारी अंदाजे रक्कम (Amount) |
|---|---|---|
| 1 | घर मंजूर झाल्यावर (Work Order) | 15,000 – 25,000 रुपये |
| 2 | पाया भरणी (Plinth Level) | 45,000 – 60,000 रुपये |
| 3 | खिडकी/लिंटेल पातळी (Lintel Level) | 30,000 – 40,000 रुपये |
| 4 | छत आणि पूर्णत्वाकडे (Roof/Completion) | उर्वरित रक्कम + मजुरी |
घरकुल योजना (Gharkul Yojana) मध्ये घराचे काम जसे पुढे जाते, तसे जिओ-टॅगिंग (Geo-tagging) केले जाते. घराचा फोटो सरकारी ॲपवर अपलोड केल्याशिवाय पुढचा हप्ता दिला जात नाही. यामुळे योजनेत भ्रष्टाचार कमी होऊन गरजूंपर्यंत थेट मदत पोहोचते.
रमाई आवास आणि शबरी घरकुल योजना (Ramai & Shabari Awas Yojana)
महाराष्ट्र सरकार विशेषतः मागासवर्गीय आणि आदिवासी बांधवांसाठी काही अतिरिक्त योजना राबवते. यामध्ये रमाई आवास योजना (Ramai Awas Yojana) आणि शबरी घरकुल योजना (Shabari Gharkul Yojana) यांचा समावेश आहे.
रमाई आवास योजना: ही योजना प्रामुख्याने अनुसूचित जाती (SC) आणि नवबौद्ध प्रवर्गातील लोकांसाठी आहे. ग्रामीण भागात घर बांधण्यासाठी 1.32 लाख रुपये आणि शहरी भागात 2.50 लाख रुपयांपर्यंत अनुदान मिळते. या योजनेसाठी अर्ज समाज कल्याण विभागाच्या माध्यमातून केले जातात.
शबरी घरकुल योजना: ही योजना विशेषतः अनुसूचित जमाती (ST) म्हणजेच आदिवासी बांधवांसाठी आहे. दुर्गम भागात राहणाऱ्या आदिवासी कुटुंबांना हक्काचा निवारा मिळवून देण्यासाठी महाराष्ट्र सरकार या योजनेवर भर देत आहे. घरकुल योजना (Gharkul Yojana) मधील या उपयोजनांचा लाभ घेण्यासाठी जातीचा दाखला असणे अनिवार्य आहे.
घरकुल योजनेचे फायदे आणि वैशिष्ट्ये 2026 (Key Benefits)
घरकुल योजना (Gharkul Yojana 2026) केवळ छप्पर देत नाही, तर जगण्याचा एक सन्मानजनक मार्ग प्रदान करते. याची काही प्रमुख वैशिष्ट्ये खालीलप्रमाणे आहेत:
- महिला सक्षमीकरण: या योजनेअंतर्गत घराची मालकी ही घरातील महिलेच्या नावावर किंवा पती-पत्नीच्या संयुक्त नावावर असणे बंधनकारक आहे.
- शाश्वत बांधकाम: घरे बांधताना हवामान बदलाचा विचार करून मजबूत साहित्याचा वापर केला जातो.
- इतर योजनांचा संगम: घरासोबतच ‘उज्ज्वला योजना’ (Gas Connection), ‘सौभाग्य योजना’ (Electricity) आणि ‘जल जीवन मिशन’ (Drinking Water) अंतर्गत नळ जोडणी दिली जाते.
- कमी व्याजदर: जर कोणाला घरासाठी अतिरिक्त बँकेकडून कर्ज (Bank Loan) हवे असेल, तर 6.5% पर्यंत व्याज सवलत (Interest Subsidy) दिली जाते.
घरकुल योजना (Gharkul Yojana) अंतर्गत बांधल्या जाणाऱ्या घरांचे किमान क्षेत्रफळ 25 चौरस मीटर असणे आवश्यक आहे. लाभार्थ्याला आपल्या गरजेनुसार घराचा आकार वाढवता येतो, मात्र त्यासाठी लागणारा अतिरिक्त खर्च स्वतः करावा लागतो.
घरकुल योजना अर्जाची स्थिती कशी तपासायची? (Check Application Status)
तुम्ही घरकुल योजना (Gharkul Yojana) साठी अर्ज केल्यानंतर, तुमच्या अर्जाची सद्यस्थिती काय आहे हे जाणून घेणे महत्त्वाचे असते. बऱ्याचदा तांत्रिक चुकांमुळे किंवा कागदपत्रांच्या कमतरतेमुळे अर्ज प्रलंबित राहू शकतात.
1. अर्जाची स्थिती तपासण्यासाठी प्रधानमंत्री आवास योजना (PMAY) च्या अधिकृत पोर्टलवर जा. येथे क्लिक करा
2. ‘Citizen Assessment’ मधील ‘Track Your Assessment Status’ या पर्यायावर क्लिक करा.
3. तुम्ही तुमच्या नावाने, वडिलांच्या नावाने किंवा ‘असेसमेंट आयडी’ (Assessment ID) द्वारे घरकुल योजना (Gharkul Yojana) स्थिती पाहू शकता.
4. जर तुमचा अर्ज ‘Approved’ दिसत असेल, तर लवकरच तुमच्या बँक खात्यात निधी जमा होण्याची प्रक्रिया सुरू होईल.
घरकुल योजना 2026 मधील नवीन अपडेट्स (Latest Updates)
सरकारने 2026 साठी घरकुल योजना (Gharkul Yojana) अंतर्गत काही महत्त्वपूर्ण बदल केले आहेत. आता दुर्गम भागातील लाभार्थ्यांसाठी ‘ट्रांसपोर्टेशन कॉस्ट’ (Transportation Cost) मध्ये वाढ करण्यात आली आहे, ज्यामुळे साहित्याचा वाहतूक खर्च कमी होईल. तसेच, घरकुल योजना (Gharkul Yojana 2026) अंतर्गत मिळणाऱ्या अनुदानाची रक्कम वाढवून ती 3 लाख रुपयांपर्यंत नेण्याचा प्रस्ताव विचाराधीन आहे, जेणेकरून वाढत्या महागाईत घर बांधणे सोपे जाईल.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
प्रश्न 1: घरकुल योजनेचा लाभ घेण्यासाठी किमान वय किती असावे?
उत्तर: घरकुल योजना (Gharkul Yojana) चा लाभ घेण्यासाठी अर्जदार हा कुटुंबाचा प्रमुख असावा आणि त्याचे वय 18 वर्षांपेक्षा जास्त असावे.
प्रश्न 2: या योजनेसाठी शहरी भागात किती अनुदान मिळते?
उत्तर: प्रधानमंत्री आवास योजना शहरी (PMAY-U) अंतर्गत पात्र लाभार्थ्यांना 2.50 लाख रुपयांपर्यंत अनुदान मिळते. यामध्ये केंद्र सरकार 1.50 लाख आणि राज्य सरकार 1 लाख रुपयांचा वाटा उचलते.
प्रश्न 3: जर माझे नाव यादीत नसेल तर मी काय करावे?
उत्तर: जर तुमचे नाव घरकुल योजना नवीन यादी (Gharkul Yojana New List) मध्ये नसेल, तर तुम्ही तुमच्या ग्रामपंचायतीमध्ये जाऊन ‘आवास प्लस’ (Awas Plus) सर्वेक्षणाबद्दल विचारणा करू शकता किंवा नवीन नोंदणीसाठी अर्ज करू शकता.
प्रश्न 4: घरकुल योजनेचे पैसे मिळण्यासाठी बँक खाते आधारशी लिंक असणे गरजेचे आहे का?
उत्तर: होय, घरकुल योजना (Gharkul Yojana) अंतर्गत मिळणारा सर्व निधी ‘थेट लाभ हस्तांतरण’ (DBT) द्वारे दिला जातो, त्यामुळे बँक खाते आधारशी लिंक (Aadhaar Seeded) असणे अनिवार्य आहे.
प्रश्न 5: घरकुल योजनेसाठी ऑनलाईन अर्ज करताना किती फी भरावी लागते?
उत्तर: घरकुल योजना (Gharkul Yojana) साठी अर्ज करण्याची प्रक्रिया पूर्णपणे मोफत आहे. सीएससी केंद्रावर फक्त सेवा शुल्क (Service Charges) द्यावे लागू शकते.
निष्कर्ष (Conclusion)
घरकुल योजना 2026 (Gharkul Yojana 2026) ही केवळ एक सरकारी योजना नसून ती लाखो कुटुंबांच्या सन्मानाचे प्रतीक आहे. ग्रामीण आणि शहरी भागातील आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकांसाठी हक्काचे घर मिळवून देणारी ही एक यशस्वी योजना ठरली आहे. 2026 च्या नवीन नियमांमुळे आणि पारदर्शक ऑनलाईन प्रक्रियेमुळे खऱ्या गरजूंपर्यंत या योजनेचा लाभ पोहोचत आहे. जर तुम्ही अद्याप अर्ज केला नसेल, तर वरील प्रक्रियेचा वापर करून घरकुल योजना (Gharkul Yojana) साठी आजच अर्ज करा आणि आपल्या कुटुंबाचे स्वप्न पूर्ण करा.
हे देखील वाचा: आता 10 लाखांपर्यंत सर्वांना मोफत उपचार; आयुष्मान भारत योजना (PM-JAY) मध्ये मोठा बदल! असा घ्या लाभ