Railway Ticket Rule: नोव्हेंबर महिन्याची सुरुवात होताच सर्वत्र ख्रिसमस आणि नववर्ष साजरे करण्याच्या तयारीला सुरुवात होते. अनेक कुटुंबे या काळात प्रवासाचा बेत आखतात. प्रवासासाठी सर्वात सोयीचा आणि किफायतशीर पर्याय म्हणजे भारतीय रेल्वे प्रवास. मात्र तिकीट बुक करताना अनेक पालकांना मुलांच्या तिकिटांसंदर्भात नेमके नियम माहित नसतात. चला तर जाणून घेऊया भारतीय रेल्वेच्या ताज्या तिकीट नियमांविषयी.
5 वर्षांखालील मुलांचा प्रवास पूर्णपणे मोफत
रेल्वे मंत्रालयाच्या 6 मार्च 2020 रोजी जारी केलेल्या परिपत्रकानुसार, 5 वर्षांखालील मुलांच्या प्रवासासाठी कोणतेही तिकीट शुल्क आकारले जात नाही. याचा अर्थ असा की, पाच वर्षांच्या आतील मुलांना रेल्वे प्रवासासाठी तिकीट काढण्याची गरज नाही. मात्र अशा मुलांना स्वतंत्र बर्थ किंवा सीट मिळत नाही. ते पालकांसोबत त्याच बर्थवर प्रवास करतात.
टिप: जर पालकांना आपल्या लहान मुलासाठी स्वतंत्र बर्थ हवा असेल, तर त्या प्रकरणात संपूर्ण प्रौढ प्रवाशांइतके भाडे भरून तिकीट घ्यावे लागते. हा पर्याय पूर्णपणे ऐच्छिक आहे.
5 ते 12 वर्षांदरम्यानच्या मुलांसाठी नियम
5 वर्षांपेक्षा जास्त पण 12 वर्षांपेक्षा कमी वयाच्या मुलांसाठी रेल्वेने दोन पर्याय दिले आहेत:
1. अर्धे तिकीट (Reserved seat नको असल्यास): जर मुलाला स्वतंत्र सीट किंवा बर्थ नको असेल, तर पालक अर्ध्या भाड्याचे तिकीट काढू शकतात. मात्र या परिस्थितीत मुलाला स्वतंत्र बसण्याची किंवा झोपण्याची व्यवस्था मिळत नाही.
2. पूर्ण तिकीट (Reserved seat हवी असल्यास): जर मुलासाठी स्वतंत्र बर्थ किंवा सीट हवी असेल, तर प्रौढ प्रवाशांप्रमाणे पूर्ण तिकीट भाडे भरावे लागते.
या नियमांमुळे पालकांना त्यांच्या गरजेनुसार लवचिकता मिळते. प्रवासातील सोय आणि खर्च यामध्ये संतुलन राखता येते.
12 वर्षांवरील प्रवाशांसाठी पूर्ण तिकीट
12 वर्षे किंवा त्यापेक्षा जास्त वयाच्या सर्व प्रवाशांसाठी पूर्ण भाड्याचे तिकीट काढणे अनिवार्य आहे. रेल्वेच्या दृष्टीने अशा प्रवाशांना प्रौढ मानले जाते. त्यामुळे त्यांना सर्व सुविधा (आरक्षित सीट, बर्थ इत्यादी) प्रौढ प्रवाशांप्रमाणेच मिळतात.
शेवटी काही महत्त्वाच्या टिप्स
• तिकीट बुक करताना मुलांचे वय अचूक नमूद करा.
• IRCTC वेबसाइटवर बुकिंग करताना “child” पर्याय योग्यरीत्या निवडा.
• प्रवासादरम्यान तिकीट तपासणीसाठी मुलांचा जन्मदिन दाखवणारा पुरावा (उदा. आधार कार्ड, जन्म प्रमाणपत्र) सोबत ठेवा.
Railway Ticket Rule
भारतीय रेल्वेने प्रवाशांच्या सोयीसाठी मुलांच्या तिकिटांबाबत स्पष्ट आणि सोयीस्कर नियम आखले आहेत. त्यामुळे ख्रिसमस आणि नववर्षाच्या सुट्ट्यांमध्ये आपल्या कुटुंबासह रेल्वे प्रवासाचा आनंद घेण्यासाठी आता बुकिंग सुविधा सोपि होईल; कारण योग्य माहिती असेल, तर प्रवास अधिक सुखकर ठरतो!